Fondsmanagers moeten per eind december verantwoording afleggen. Zij zijn er dan veelal toe geneigd om de aandelen die in het afgelopen jaar de beste prestaties hebben neergezet, op te nemen. Zodoende kunnen zij een mooie lijst met aandelen tonen.

Doorgaans kan dit een behoorlijk effect hebben op de koers van de aandelen, omdat het aankopen in grote volumes gebeurt. De best presterende aandelen kunnen dan in koers stijgen, omdat deze erg gewild zijn. Vaak zien we dat deze aandelen aan het einde van het jaar, in de periode tussen Sinterklaas en Kerst, worden opgenomen om de portefeuilles er beter uit te laten zien.

Voor het gemak hebben we een lijst samengesteld met tien Europese aandelen en tien Nederlandse aandelen die in het afgelopen jaar, tot op de dag van vandaag, het beste hebben gepresteerd en voor de fondsmanagers tot de kandidaten kunnen behoren.

Top 10 Europese aandelen*
- Bayer Motoren (+57%)
- LVMH Moet Hennes (+43%)
- Daimler (+28%)
- Siemens (+27%)
- Schneider Electric (+24%)
- Anheuser-Busch (+22%)
- BASF (+20%)
- Air Liquide (+20%)
- Unibail-Rodamco (+20%)
- Carrefour (+15%)

Top 10 Nederlandse aandelen*
- Fugro (+24%)
- Air France KLM (+22%)
- Unibail-Rodamco (+20%)
- DSM (+14%)
- ING Groep (+14%)
- Boskalis (+13%)
- Corio (+12%)
- Wereldhave (+11%)
- Heineken (+9%)
- Reed Elsevier (+9%)

* Beleggingsaanbeveling: voor meldingen inzake de Wet Marktmisbruik klik hier >>

ASN Bank, Triodos bank, BNP Paribas Groen Fonds en ABN Amro maakten recent bekend de uitgifte en inkoop van participaties in de groenfondsen op te schorten. De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) is duidelijk tegen de maatregel uit het concept-regeerakkoord. In een reactie zei de NVB: “Het voornemen zal meer schade aanrichten dan voordeel opleveren.’’ De NVB benadrukt dat ‘groen beleggen’ tot nu toe heel succesvol is geweest. Bas Rüter, Managing Director van Triodos Investment Management, zegt hierover: “We lobbyen momenteel met alle aanbieders tezamen via de NVB om het kabinet ervan te overtuigen dat deze maatregel niet goed is. Binnen enkele weken moet duidelijk worden of dit effect heeft.’’

Gevolgen
Wat zijn nu de concrete gevolgen voor de groenfondsen? ASN Bank liet weten dat vooralsnog onduidelijk is welke gevolgen een en ander zal hebben voor de deelnemers in het fonds en voor de waardering van de participaties. Ook BNP Paribas Groen Fonds wacht eerst het definitieve besluit af.
  
Triodos Groenfonds, dat per 1 oktober 2010 de uitgifte en inkoop van aandelen tot nader order opschortte, laat bij monde van Rüter weten bezorgd te zijn over de nu ontstane situatie. Rüter: “Mocht de heffingskorting voor groenfondsen onverhoopt toch vervallen, dan zullen we in gesprek gaan met de circa 500 leningnemers van het groenfonds. Voor deze leners, zoals biologisch werkende telers, zal dan mogelijk naar andere passende oplossingen moeten worden gezocht. Maar de kans is niet denkbeeldig dat deze beleggingsfondsen dan zullen worden afgebouwd. Waardoor dergelijke maatschappelijk belangrijke initiatieven weer moeilijker gefinancierd kunnen worden.’’

Alternatieven
Rüter zegt dat van geval tot geval bekeken zal worden hoe beleggers in groenfondsen die in de financiële problemen komen – omdat ze nu niet bij hun geld kunnen – door de distributeur eventueel tegemoet kunnen worden gekomen.
  
En heeft Triodos nog alternatieven als de heffingskorting definitief wordt afgeschaft? “Als onverhoopt de korting wordt afgeschaft, dan hebben we een assortiment beleggingsfondsen, zoals het Triodos Sustainable Equity Fund of het Triodos Vastgoedfonds, voor beleggers die duurzaam willen investeren. Daar zit dan echter geen fiscaal voordeel op.’’

Culturele broedplaatsen
Overigens vallen ook verschillende culturele instellingen onder de heffingskorting. Triodos Cultuurfonds investeert bijvoorbeeld onder meer in musea, concertgebouwen, schouwburgen, galerieën, culturele broedplaatsen, ateliers en kunstenaars. Ook deze beleggingen worden nu bedreigd met het opheffen van die korting.

 Het fondsenplatform Citywire voerde recent een onderzoek onder 1033 managers van wereldaandelenfondsen uit. Van die managers slaagde 323 erin de relevante index, de MSCI World-index, te kloppen. Deze steeg in het eerste halfjaar van 2010 met 5,8% (gemeten in euro’s en inclusief dividenden). De gemiddelde fondsmanager kwam met zijn of haar fonds uit op een rendement van 3,1%. 

Er zijn natuurlijk fondsmanagers die het beduidend beter doen dan de index. Zo boekte het Selective Global Equity Fund van bank Lombard Odier een plus van 19,1% in de eerste zes maanden van dit jaar. Ook het fonds HMG Globetrotter boekte een goed resultaat met een plus van 17,4%. Al je geld in deze fondsen beleggen dus?

Actieve aanpak
Het probleem is alleen dat een fondsenbeheerder die een actieve aanpak heeft – en dus niet, zoals steeds meer voorkomt, zoveel mogelijk de index volgt – pas na twintig of dertig jaar statistisch kan aantonen dat hij het werkelijk beter doet dan de markt. Want het gebeurt nogal eens dat fondsbeheerders die voor hun fondsen een originele, eigenzinnige aanpak hanteren het een aantal jaren erg goed doen, maar vervolgens qua rendement flink wegzakken. Omdat bijvoorbeeld de mondiale economische omstandigheden zijn gewijzigd, terwijl hun beleggingsaanpak niet veel veranderde. 

Uit onderzoek blijkt wel dat hoe gespecialiseerder en eigenzinniger een beleggingsfonds is, hoe succesvoller het doorgaans is qua rendement. De beste fondsmanagers tref je doorgaans ook aan bij kleinere aanbieders, met een beperkt aantalfondsen en een hoge mate van specialisatie. Dat geeft uiteraard nog geen garantie op succes, maar wel een grotere kans daarop.
  
Overigens, van de Nederlandse managers die mondiaal aandelen selecteren, boekte BNP Obam in de eerste zes maanden van 2010 een verlies van 5,8% en Robeco N.V. een plus van 3,7% (inclusief dividend).

* Beleggingsaanbeveling: voor meldingen inzake de Wet Marktmisbruik klik hier >>

Hij en zijn team richten zich daarbij vooral op onderzoek naar passief en actief beheerde beleggingsfondsen. Voor Petajisto naar de New York University ging, was hij hoogleraar aan de befaamde Yale University. Met de Nederlander Martijn Cremers ontwikkelde hij daar een nieuwe methode om onderzoek te doen naar actief en passief beheerde beleggingsfondsen. Het gaat hierbij om dat deel van de beleggingen waarmee actief wordt ingespeeld op marktontwikkelingen. Dit heet in vaktermen de active share.

Outperformance
Petajisto onderzocht met Cremers 2647 actief beheerde beleggingsfondsen. Het ging daarbij in alle gevallen om Amerikaanse aandelenfondsen. En wat blijkt, fondsen die het meest actief inspelen op marktomstandigheden presteren duidelijk beter dan de indexen waarmee ze hun prestaties vergelijken. Het gaat om een gemiddelde outperformance van 1,2% per jaar ten opzichte van hun index. Ná aftrek van kosten!

Het onderzoeksmodel loopt vanaf 1980 en uit de studie blijkt dat dit nog steeds opgaat. Beleggingsfondsen die breed gespreid zijn en actief worden beheerd, presteren goed. Kleinere en breed gespreide beleggingsfondsen die heel slagvaardig worden beheerd, doen het nog beter. Petajisto: “Gemiddeld genomen versloegen ze de index met tussen de 2,1% en 2,5% als we uitgaan van mijn update tot eind 2009.”

Onderschatting actief beheer
Iets minder goed presteerden de zogenaamde stockpickerfondsen met een weinig gespreide beleggingsportefeuille. Ze spelen wel alert in op marktomstandigheden, maar zijn erg gevoelig voor volatiliteit. In deze categorie lopen beleggers meer risico. Het minst presteren indexfondsen die niet afwijken van hun index. En nog net daarboven staan de zogeheten Closet indexers, beleggingsfondsen die kosten in rekening brengen voor actief beheer, maar eigenlijk meer beleggen in de trant van indexfondsen. Dergelijke vergoedingen zijn volgens Petajisto te hoog in vergelijking met de wel erg geringe inspanningen die de fondsmanagers verrichten en het resultaat dat het oplevert.

Petajisto stelt dat het onderzoek aantoont dat beleggers actieve managers onderschatten. De laatste tijd was er wel erg veel propaganda voor indexvolgers zoals trackers. Petajisto zegt nu: “Passieve fondsen zijn niet de heilige graal.’’

Volgens de jaarlijkse enquête van onderzoeksbureau Millward Brown zouden de afgelopen anderhalf jaar rond de 85.000 Nederlandse huishoudens hun geld uit beleggingsfondsen hebben weggehaald. In 2009 deden in totaal 920.000 huishoudens iets op de financiële markten, 3% minder dan in 2008.

Afnemend vertrouwen in banken
Volgens directeur Henk Schulte van Millward Brown heeft de daling van het aantal beleggers in beleggingsfondsen duidelijk te maken met afnemend vertrouwen in de deskundigheid van banken en beheerders van beleggingsfondsen. Een deel van de mensen die minder vertrouwen in de banken heeft, belegt niet meer.
  
Maar opvallend genoeg kiest een deel ook voor zelf beleggen. Bijvoorbeeld via internetbankieren bij banken of beleggingsplatforms als Binck en Alex. Internetbeleggen nam in absolute aantallen toe van 460.000 beleggers in 2009 tot 500.000 in 2010.
  
Daarnaast vertrouwden ook meer mensen hun geld toe aan specialisten, zoals vermogensbeheerders.

Gemiddeld belegd vermogen gedaald
Opvallend is dat Schulte signaleert dat beleggen in individuele aandelen populairder wordt. Meer dan 50% van de particulieren belegde in 2009 in aandelen op de Amsterdamse beurs, een jaar eerder was dat nog 45%. Dat is des te opvallender, omdat het totaal aantal huishoudens dat belegde, zoals hierboven al gesignaleerd, wat daalde in 2009.
   
Particuliere beleggers trekken dus hun geld uit beleggingsfondsen terug en gaan meer zelf beleggen. Door de crisis is het gemiddelde belegd vermogen gedaald van € 98.000,- naar
€ 74.000,-.

AFM
De Autoriteit Financiële Markten (AFM) zette onlangs het verschil tussen beleggingsfondsen en trackers op scherp. De AFM stelde dat het standaard aanbevelen van actief beheerde fondsen niet in het belang van de klant is en dat adviseurs wel ‘heel gegronde redenen moeten hebben om fondsen aan te bevelen boven vergelijkbare trackers’.
   
AFM-bestuurder Theodor Kockelkoren zei later in een interview niet per se een lans te willen breken voor passieve beleggingen zoals trackers, maar dat het wel ‘opvallend’ is hoe weinig passieve beleggingen worden aanbevolen bij professioneel beleggingsadvies. “Ondanks dat diverse onderzoeken uitwijzen dat deze fondsen in heel veel gevallen achterblijven bij de index.’’

Trackerlobby
Harry Geels vindt vooral dat tegenwoordig de ‘trackerlobby op volle toeren draait’. De uitingen van de AFM zijn daar een voorbeeld van. Maar Geels refereert ook aan onder meer allerlei zeer positieve verhalen over trackers in de media en de benadering van de nieuwe verzekeringsaanbieder Brand New Day, die trackers aanprijst.
  
Natuurlijk zijn trackers goede instrumenten, die vooral de wind in de zeilen hebben gekregen door de opkomst van discount brokers. Particuliere beleggers die zelf hun beleggingen regelen, hebben nu duidelijk meer keuze en variatie aan beleggingsinstrumenten. En ook voor professionele beleggers kunnen trackers bijzonder handig zijn. Maar het zijn geen ‘wondermiddelen’. Geels: “Journalisten zijn niet capabel genoeg om weerstand te bieden tegen de trackerlobby.’’

Kosten
Want de trackerlobby draait volgens Geels feitelijk maar op één argument: kosten. Geels: “Gaat beleggen niet meer over rendement en risico? Kosten zijn een factor die het rendement beïnvloedt. Ja, indextrackers zijn goedkoop, omdat er niet voor actief beheer betaald moet worden. Maar door de trackerlobbyisten wordt de suggestie gewekt dat je daarmee automatisch op hogere rendementen uitkomt. Brand New Day schrijft de volgende aperte onzin op zijn site: ‘méér rendement door lage kosten en méér rendement omdat gekozen wordt voor indexfondsen’.

Fiat Panda of Mercedes
Geels maakt vervolgens een vergelijking tussen auto’s. Een Fiat Panda is goedkoop. Maar misschien kiest u wel voor de duurzaamheid van een Mercedes. Dit voorbeeld kan worden doorgetrokken naar beleggen. Geels geeft dan het voorbeeld van een beleggingsproduct waarin de belegger beschermd wordt tegen dalingen. Dat kost wat rendement, maar levert meer veiligheid op. “Of wat als u nu een ‘no cure no pay-deal’ afspreekt: beheerder krijgt 10% van de winst. Nee, kan allemaal niet meer als het aan de boekhouders ligt met een kostenbijziendheid. Het is allemaal te duur.’’
Met andere woorden, kosten zijn zeker een argument als het om beleggen gaat, maar let ook op andere argumenten, zoals veiligheid of kwaliteit.

Een paar weken geleden stelden we in een artikel in deze nieuwsbrief vast dat steeds meer fondsmanagers bij de opbouw van de fondsportefeuille wel erg dicht in de buurt van een index gaan zitten. Het resultaat is dan dat de prestaties van het fonds die van een relevante index niet veel zullen ontlopen. Zodat de fondsmanagers aan het einde van het jaar kunnen zeggen: kijk, wij doen het niet veel slechter dan de index. Maar daarvoor koopt u natuurlijk geen participaties in een beleggingsfonds. Want dan zijn er trackers op de betreffende indexen te koop, die beduidend minder kosten rekenen dan beleggingsfondsen en hetzelfde presteren.

Nek durven uitsteken
Ze zijn er wel, hoewel zeldzaam, fondsmanagers die hun nek durven uit te steken. Die de index waarmee ze worden vergeleken, de benchmark, niet gebruiken om die klakkeloos te kopiëren, maar juist als uitgangspunt om het anders te doen. Ze speuren naar beleggingen die eruit kunnen springen, die bovengemiddeld kunnen gaan renderen. Wat kan resulteren in een flinke outperformance of underperformance: no risk no gain. Vaker is het bij beleggingsfondsen die durven af te wijken trouwens een underperformance. Het is bijzonder moeilijk om een index te verslaan, dat is uit onderzoek keer op keer gebleken.

Skagen Global
Een fonds dat de laatste jaren opvallend goed presteerde, is het Noorse Skagen Global, dat op de Nederlandse markt wordt aangeboden door SNS Fundcoach. Dit fonds haalde een hele serie aan prijzen en awards binnen en was een van de best wereldwijd beleggende aandelenfondsen. De fondsbeheerders speurden naar goede bedrijven die op de beurs ondergewaardeerd zijn. Maar recent stapten de bewierookte fondsbeheerder Filip Weintraub, die negen jaar leiding gaf aan het fonds, en co-manager Omid Gholamifar op. En dat is doorgaans geen goed teken voor een beleggingsfonds.

De goede resultaten zijn vaak direct verbonden met de gedrevenheid, tactiek en visie van de fondsbeheerder. Voor beleggers in het fonds is dit vaak aanleiding om hun investering te heroverwegen. Er zijn zelfs professionele beheerders die onmiddellijk uit een fonds stappen als er een andere beheerder aan het roer komt. Eerst willen ze dan zien hoe de nieuwe fondsmanager presteert, voor ze weer een belegging in het fonds overwegen.

* Beleggingsaanbeveling: voor meldingen inzake de Wet Marktmisbruik klik hier >>

Om prestaties te vergelijken, dient een beheerder van een beleggingsfonds uiteraard een maatstaf, vergelijkingsmateriaal, te hebben. Bij een beleggingsfonds dat in Nederlandse aandelen belegt, zullen de prestaties waarschijnlijk met de ‘benchmark’ AEX-index worden vergeleken. De laatste jaren blijkt dat beheerders van beleggingsfondsen in hun beleggingsbeleid steeds vaker dicht in de buurt van de benchmark blijven. Ze kopiëren dan de benchmark door vrijwel dezelfde aandelen voor het fonds te kopen als in de benchmark zitten. Waarmee ze het in ieder geval niet of nauwelijks slechter doen dan de index waarmee het fonds vergeleken wordt. Zo wordt de zogeheten tracking error steeds lager. Maar de meerwaarde van dergelijke fondsen ten opzichte van de indexen neemt dan af.

Tracking error
De tracking error geeft de mate van afwijking aan van het rendement van een beleggingsfondsten opzichte van de waardeontwikkeling van een benchmark. Als de tracking error nul is, heeft het fonds precies hetzelfde rendement geboekt als de benchmark.
Het gevolg is dan wel dat beleggers alsnog beheerbeslissingen voor hun beleggingsportefeuille moeten nemen. Want veel beleggingsfondsen zijn eigenlijk indexen geworden. Gaat de index omhoog, dan stijgt het beleggingsfonds mee en bij een daling daalt het fonds mee. Terwijl veel beleggers in de veronderstelling verkeren dat ze het beheer, de beleggingsbeslissingen waarmee ingespeeld wordt op marktomstandigheden, uit handen hebben gegeven aan de fondsbeheerder. Maar die is juist bezig de index te kopiëren. Beleggers moeten dus weer de vinger aan de pols houden.

Index volgen
Voor beleggers die een index willen volgen, is een beleggingsfonds een reële mogelijkheid. Alleen is het dan eigenlijk veel voor de hand liggender om een zogeheten tracker te kopen. Trackers zijn over het algemeen veel goedkoper dan beleggingsfondsen. Maar banken zullen klanten niet zo snel richting trackers dirigeren. Omdat ze er veel minder aan verdienen dan aan de eigen beleggingsfondsen …